ลำน้ำทะเมนชัย

แม่น้ำลำทะเมนชัย

                 ลำทะเมนชัย เป็นสายน้ำขนาดเล็กที่ไหลมาจากบริเวณเขตอำเภอลำปลายมาศ จังหวัดบุรีรัมย์ และไหลผ่านหมู่บ้านที่สำคัญคือบ้านทะเมนชัยในเขตอำเภอลำปลายมาศ ด้วยเช่นกัน (ซึ่งเป็นหมู่บ้านพิเศษที่จะพูดถึงในภายหลัง) และไหลมาลงแม่น้ำมูลที่บริเวณบ้านทะเมนชัย ตำบลไพล กิ่งอ.ลำทะเมนชัย จังหวัดนครราชสีมาในปัจจุบัน

                 ลำน้ำทะเมนชัยมีความสำคัญหลายประการ เช่น

                 1. เป็นแหล่งน้ำทางการเกษตร ตลอดลำน้ำที่ไหลผ่าน มีเกษตรกรอาศัยอยู่เป็นระยะ ๆ และมีเรือกสวนไร่นาตลอดสายลำน้ำ ซึ่งเกษตรกรได้ใช้ลำนำแห่งนี้ในการเกษตรตลอดมา

                 2. เป็นแหล่งน้ำอุปโภคบริโภค     สายน้ำที่ไหลผ่าน หลายหมู่บ้าน หลายตำบล ได้ใช้น้ำจากแหล่งน้ำแห่งนี้เป็นแหล่งน้ำดิบในการผลิตน้ำประปาเพื่อใช้ในการอุปโภคบริโภค โดยเฉพาะในเขตเทศบาลตำบลหนองบัววง ได้ใช้แหล่งน้ำแห่งนี้ในการผลิตน้ำประปาให้แก่ชุมชนขนาดใหญ่ในเขตกิ่งอำเภอลำทะเมนชัยด้วยเช่นกัน

                  3. เป็นแหล่งประมงน้ำจืด    ลำน้ำทะเมนชัยนับว่าเป็นแหล่งประมงน้ำจืดที่สำคัญมาก ไม่แพ้แม่น้ำมูลเส้นเลือดใหญ่แห่งภาคอีสาน โดยเฉพาะในฤดูน้ำหลาก ที่มีปริมาณน้ำจำนวนมากไหลลงสู่แม่น้ำมูล ทำให้ปลาจำนวนมากขึ้นจากแม่น้ำมูล มาตามสายลำน้ำแห่งนี้ เพื่อวางไข่ หรือหาอาหาร ปลาน้ำจืดที่สำคัญ เช่น ปลากด ปลากา ปลาตะเพียน เป็นต้น ซึ่งชาวบ้านสามารถจับปลาได้เป็นจำนวนมากในฤดูดังกล่าว สามารถเป็นแหล่งอาหารอันอุดม ตลอดจนเป็นการหารายได้เสริมอีกทางหนึ่งด้วย

                  4. นอกจากประโยชน์ที่กล่าวมาข้างต้น ลำทะเมนชัยยังมีความอุดมสมบูรณ์ของพืชพรรณบริเวณตลอดชายฝั่ง เป็นที่อาศัยของสัตว์ต่าง ๆ เพิ่มความอุมสมบูรณ์ให้แก่พื้นดิน และเป็นแหล่งอาหารแก่ชาวบ้าน ซึ่งสามารถหาเห็ดป่า หรือหน่อไม้ป่าไปรับประทานและสามารถจำหน่ายมีรายได้เสริมให้แก่ครอบครัวด้วย

ลำทะเมนชัย

                 จากที่กล่าวมาข้างต้น เกี่ยวกับชื่อหมู่บ้านต่าง ๆ นั้น ตามที่ข้าพเจ้าได้ทราบข้อมูลมาว่า สมัยก่อนบริเวณกิ่งอำเภอลำทะเมนชัยนี้เป็นเพียงป่าไม้ริมแม่น้ำ ยังมีผู้มาอาศัยอยู่น้อยมากต่อมาชาวบ้านจากบ้านทะเมนชัยได้ล่อง แม่น้ำลงมาตามสายน้ำ จนมาสุดที่แม่น้ำมูล จึงได้จับจองที่ดิน และลงหลักปักฐานทำการเกษตร โดยตั้งชื่อหมู่บ้านตามชื่อเดิมที่จากมา คือ บ้านทะเมนชัย ต่อมา บ้านทะเมนชัยได้มีประชากร เพิ่มมากขึ้น และได้แบ่งหมู่บ้านออกเป็น 3 หมู่บ้านได้แก่ บ้านทะเมนชัย     บ้านใหม่ลำทะเมนชัย     และบ้านกุดน้ำใส

                 นอกจากนี้ ทางราชการได้แยกอำเภอชุมพวงออกเป็นกิ่งอำเภออีก 2 อำเภอ โดยกิ่งอำเภอลำทะเมนชัย ได้ตั้งศูนย์ราชการอยู่บริเวณ บ้านหนองบัววง ใกล้ ๆ ลำน้ำทะเมนชัย และเพื่อให้เป็นเอกลักษณ์เฉพาะของกิ่ง จึงได้ตั้งชื่อกิ่งอำเภอตามลำน้ำทะเมนชัยด้วย เนื่องจาก ลำน้ำทะเมนชัย ไหลผ่านตลอดอำเภอด้วยอีกประการหนึ่ง

ฝายน้ำล้นกั้นลำทะเมนชัย

                ลำน้ำทะเมนชัยนับว่ามีประวัติที่ยาวนานและสำคัญอย่างยิ่งทั้งต่อเกษตรกรที่ได้อาศัยน้ำในการทำการเกษตรและใช้น้ำในการอุปโภคบริโภค ตลอดจนใช้ในการประมงในบางฤดูกาลด้วย แม้ปัจจุบันลำทะเมนชัย จะยังคงสภาพของความอุดมสมบูรณ์อยู่ แต่ปัจจัยจากการเพิ่มของประชากรที่เริ่มมีมากขึ้นและการขยายพื้นที่การเกษตร โดยเฉพาะการปลูกยูคา ได้เริ่มเข้ามามีส่วนในการทำลายความอุดมสมบูรณ์ของลำน้ำทะเมนชัยลงไปอย่างรวดเร็ว หากเรายังคงเพิกเฉย ไม่หันมาสนใจแหล่งน้ำแห่งนี้แล้ว เชื่อแน่ว่าในอนาคตอันใกล้นี้ แหล่งน้ำที่สำคัญแห่งนี้คงเป็นเพียง ลำคลองเล็ก ๆ ที่ไร้คุณค่าซึ่งเมื่อวันนั้นมาถึง ประชากรที่เคยได้อาศัยแหล่งน้ำแห่งนี้คงจะประสบกับความทุกข์ยากอย่างแน่นอน

     อย่างไรก็ตามข้อมูลทั้งหมดที่กล่าวมานี้ เป็นเพียงข้อมูลที่ได้ยินได้ฟังมาเท่านั้น หากท่านใดมีข้อมูลใหม่ ๆ หรือมีข้อมูลที่น่าเชื่อถือได้มากกว่าบทความข้างต้น ขอความอนุเคราะห์ช่วยให้ข้อมูลด้วย จะเป็นพระคุณอย่างยิ่ง นอกจากนี้ยังเป็นการสอนให้อนุชนรุ่นหลังๆ ได้ทราบความสำคัญและช่วยกันรักษาแหล่งน้ำที่มีความหมายต่อชีวิตพวกเขาในอนาคตได้อีกทางหนึ่ง

บทความโดย

อ.สิริศักดิ์ ไชยสุวรรณ

 

 
 

โรงเรียนชุมชนลำทะเมนชัยศึกษา

สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษานครราชสีมา เขต 7

ม.2 ต.ขุย .อำละทเมนชัย จ.นครราชสีมา 30270 โทร 044-964103